İşe iade davası: şartlar ve süreler

İşe iade nedir?

İşe iade, iş sözleşmesi geçerli bir neden olmaksızın feshedilen işçinin, feshin geçersizliğinin tespitini ve işine geri dönmeyi talep edebilmesini sağlayan hukuki yoldur. Düzenleme, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18, 19, 20 ve 21. maddelerinde yer alır. Amaç, işçiyi haksız ya da gerekçesiz işten çıkarmaya karşı korumaktır.

Bu yazı genel çerçeveyi anlatır. Her işçilik uyuşmazlığı kendi koşullarına göre değerlendirilir.

İşe iade davası, çoğu zaman işçinin işine dönmesinden çok, feshin geçersizliğinin tespiti ve buna bağlanan mali sonuçlar açısından gündeme gelir. İşverenin işçiyi işe başlatmayı kabul etmesi hâlinde iş ilişkisi devam eder; reddetmesi hâlinde ise kanunda öngörülen tazminat ödemeleri söz konusu olur. Bu nedenle davaya başlamadan önce beklentinin ve olası sonuçların birlikte değerlendirilmesi yararlıdır.

Hangi işçiler başvurabilir?

İşe iade hakkı için kanun bazı şartlar arar. İşyerinde en az otuz işçi çalışması gerekir. İşçinin en az altı ay kıdemi bulunmalıdır. İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması da şarttır; belirli süreli sözleşmelerde, sürenin zincirleme yenilenmesi gibi istisnai durumlar dışında bu yola başvurulamaz.

İşyerinin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumanın dışındadır. Bir işçinin bu şartları taşıyıp taşımadığı, çalışma kayıtlarından ve iş sözleşmesinden anlaşılır.

Geçerli neden

İşveren, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken fesih için geçerli bir neden göstermek zorundadır. Geçerli nedenler genel olarak işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanan sebepler ile işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan sebeplerdir. Sendika üyeliği, gebelik, ırk ve din gibi sebepler ise geçerli neden sayılmaz.

Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi ise feshin başka bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bunu ispatlamak durumundadır. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve nedenin açıkça belirtilmesi gerekir.

Süreler ve arabuluculuk

İşe iade talebinde süreler kısadır ve hak düşürücüdür. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu başvuru dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir.

Bu süreler kaçırılırsa işe iade hakkı kaybedilebilir. Bu nedenle fesih bildirimi alındığı andan itibaren tarihlerin takip edilmesi önemlidir. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, sürelerin başlangıcını belirler.

Mahkeme feshi geçersiz bulursa

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçinin de mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlatılması için işverene başvurması gerekir.

İşveren işçiyi işe başlatmazsa işçiye dört aydan az, sekiz aydan çok olmamak üzere işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır. Her iki durumda da, işçinin boşta geçen süresi için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ayrıca ödenir.

Fesihte usul ve ispat

İşverenin feshi yazılı yapması ve fesih sebebini açık ve kesin olarak belirtmesi gerekir. Fesih sebebi, işçinin davranışı veya yetersizliğine dayanıyorsa, kural olarak işçiden önce savunma alınması gerekir. Bu şartlara uyulmaması, feshin geçersizliği sonucunu doğurabilir. İşletme gereklerine dayanılıyorsa, işverenin bu gerekliliği somut olarak göstermesi beklenir.

Dava sırasında işveren, feshin geçerli bir nedene dayandığını kanıtlamakla yükümlüdür. İşçi ise feshin gerçek nedeninin başka olduğunu, örneğin sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarıldığını ileri sürüyorsa, bu iddiasını ispat etmek zorundadır. Tanık beyanları, yazışmalar ve işyeri kayıtları bu aşamada önem kazanır.

Dava sonrası süreç

İşe iade davasında verilen karar, kanun yoluna konu olabilir. Karar kesinleştikten sonra işçinin işe başlatılmak üzere işverene başvurması ve işverenin buna nasıl karşılık verdiği, tazminat sonuçlarını belirler. Başvurunun yazılı yapılması ve tarihinin belgelenmesi, ileride doğabilecek ihtilafları önler.

İşçi işe başlatıldığında, iş ilişkisi kesintisiz devam etmiş sayılır ve kıdem süresi buna göre değerlendirilir. İşçi, işe başlatılmasına rağmen işveren tarafından yeniden feshe konu olursa, bu durum ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Hangi belgeler önemlidir?

İşe iade dosyasında fesih bildirimi, iş sözleşmesi, bordrolar, SGK hizmet dökümü, işyerindeki çalışan sayısını gösteren kayıtlar ve varsa işverenle yapılan yazışmalar önemlidir. Fesih öncesinde savunma istenip istenmediği ve işyerinde yaşanan olaylara ilişkin kayıtlar da değerlendirilir.

Kendi durumunuzun işe iade şartlarını taşıyıp taşımadığı hakkında hukuki değerlendirme için randevu talep edebilirsiniz.